1. Conflicten: een ‘fact of life’
- over de realiteit van het leven

Op enkele uitzonderingen na hebben de meeste mensen een hekel aan conflicten. Er zijn weinig mensen die het prettig vinden om ruzie te hebben. Veel liever willen we het met iedereen goed hebben. Ontspannen relaties, harmonieuze familieverbanden, open en eerlijke communicatie, vredige vergaderingen; van dit soort begrippen krijgen we een prettig gevoel. Heel anders is het met woorden als ruzie, onenigheid, ergernissen, conflicten, misverstanden, slechte communicatie, disharmonie, onvrede. Dat voelt niet lekker en we hebben een natuurlijke neiging om ervoor weg te lopen. Soms hoor je andere mensen met stemverheffing praten en dan ervaar je bij jezelf een terugtrekkende beweging. Vorige week liep ik in de supermarkt en zag daar een moeder uitvaren tegen haar vierjarige zoontje. Zo’n situatie doet al meteen een emotioneel appèl. Ik krijg, afhankelijk van mijn gemoed en de situatie, medelijden met het kind of de moeder, of met allebei. Liever wil ik dat ze het samen goed hebben. En als het niet snel opgelost is, loop ik weg, omdat ik er niet graag getuige van wil zijn.

We leven in een wereld die voortdurend aan verandering onderhevig is. Als gevolg van ontwikkelingen in onze maatschappij worden we steeds geconfronteerd met nieuwe ideeën en gedachten waar we op in moeten spelen, en dat geeft spanning, omdat onze rust verstoord wordt. Ook kerken ontkomen niet aan die vernieuwende invloeden. En dan zie je dat mensen daar heel verschillend op reageren. De één wil graag veranderen en vernieuwen, terwijl de ander graag alles bij het oude wil laten. Bij de één is er angst voor starheid en rigiditeit, terwijl de ander een diepe angst voor chaos ervaart met het wegvallen van de zo vertrouwde zekerheden. Het valt voor de leiding van de kerk niet mee om daar een goede balans in te vinden. Maar we kunnen er niet omheen, veranderingen zijn er en zullen er blijven komen. Daarnaast reageert ieder daar weer anders op, zodat meningsverschillen niet te voorkomen zijn.

Wat is dat toch, dat we het zo moeilijk vinden om met conflictsituaties om te gaan? Vreemd eigenlijk, want conflicten zijn aan de orde van de dag. Van kleine ergernissen tot uitslaande branden, we hebben er voortdurend mee te maken, zowel in ons eigen leven als in onze omgeving. En niet alleen tussen individuen, maar ook tussen groepen en landen. Vaardigheden in het omgaan met conflicten zouden ons dus goed van pas kunnen komen, juist omdat het zo alledaags is. Ik heb weleens gehoord dat het woord ‘vrede’ 365 maal voorkomt in de Bijbel, voor iedere dag één. We hebben het dus nodig, omdat het niet de natuurlijke situatie is. Sinds de zondeval en de toren van Babel zijn communicatiestoringen en misverstanden aan de orde van de dag. Maar waarom doen we dan zo vaak net alsof we ze niet zien? Wat is er zo aantrekkelijk aan ‘de lieve vrede’?

In de Bijbel wordt gewaarschuwd tegen valse profeten, die spreken over vrede, terwijl er geen vrede is. Zij trachten de breuk van mijn volk op het lichtst te genezen door te zeggen: Vrede, vrede, terwijl er geen vrede is (Jeremia 6:14, NBG). Het is als het plakken van een pleister over een open wond, die alleen genezen kan als er eerst gehecht is. Ook Jezus is er heel helder over dat het niet alleen maar pais en vree is: Denk niet dat ik gekomen ben om op aarde vrede te brengen. Ik ben niet gekomen om vrede te brengen, maar het zwaard (Matteüs 10:34).

Naast de werkelijkheid van alledag is er het ideaal van ‘vrede op aarde’, het koningschap van Jezus, de Vredevorst. De Bijbel staat vol van beloftes met betrekking tot vrede en veiligheid. God wenst ons vrede en een hoopvolle toekomst (zie Jeremia 29:11). Ook geeft Hij ons opdrachten om vredestichters te zijn en de vrede voor de ander te zoeken. Ik denk dat het voor een belangrijk deel daarom zo moeilijk is om open en eerlijk met conflicten om te gaan. Ons verlangen naar harmonie en vrede is zo sterk, dat we liever niet met de onprettige werkelijkheid van vandaag geconfronteerd willen worden.

Dus zitten we gevangen in het spanningsveld tussen ons verlangen naar vrede en de conflictueuze werkelijkheid van alledag. En hoe gaan we daarmee om? Op welke manier vinden we daar een oplossing voor? Hoe reageren we op een situatie waarin er sprake is van een meningsverschil of een andere kijk op de situatie? Net doen of er geen probleem is, de minste willen zijn en toegeven, schipperen en proberen de ander zodanig te beïnvloeden dat hij of zij akkoord gaat met onze visie, de ander zodanig onder druk zetten dat hij of zij moet toegeven? Er is niet één beste strategie, want het is afhankelijk van de situatie. Maar duidelijk is wel, dat als een struisvogel de kop in het zand steken geen zin heeft. De adem inhouden en hopen dat het overgaat kan voor behoorlijk wat meer ellende zorgen dan de situatie eerlijk onder ogen zien. Dat vraagt van ons behoorlijk wat moed, want het maakt je kwetsbaar. Je laat iets zien van jezelf en dan kan een ander daar misbruik van maken. Daarom is het zo belangrijk om in Christus de kracht te vinden om uit te komen voor waar je staat.

Vrede is iets dat we niet kunnen maken. In onze westerse ‘maakbare’ samenleving hebben we soms het idee dat het soepel laten draaien van een gemeente een kwestie is van doelstellingen, processen, plannen en goed communiceren. De Bijbel denkt daar echter heel anders over. Daar wordt vrede gezien als een vrucht, een gevolg van eerlijk zijn en recht doen aan jezelf en de ander. Dan zal de gerechtigheid vrede stichten, ze brengt rust en vertrouwen voor altijd (Jesaja 32:17).

• Aanvaard het diepe verlangen in jezelf naar vrede (sjalom), en dat die enkel bij God te vinden is.
• Aanvaard de werkelijkheid van een gebroken wereld, waarbij conflicten onderdeel zijn van de alledaagse praktijk.
• Accepteer dat je vrede niet kunt maken, maar een gevolg is van rechtvaardig handelen.